త్వరలో మార్కెట్ లోకి ప్లాస్టిక్ నోట్స్!

త్వరలో మార్కెట్‌లోకి ప్లాస్టిక్ నోట్లు రానున్నాయని ఆర్బీఐ తెలిపింది.

1. ఆర్‌బీఐ కొత్త ప్రణాళిక & పైలట్ ప్రాజెక్ట్

ప్రణాళిక పునరుద్ధరణ: కాగితపు కరెన్సీ ముద్రణ ఖర్చులు పెరగడం, నగదుకు డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉండటంతో దాదాపు దశాబ్దం క్రితం నాటి పాలిమర్ (ప్లాస్టిక్) నోట్ల ప్రణాళికను ఆర్‌బీఐ మళ్లీ తెరపైకి తెచ్చింది. పాట్నా, ముంబైలలో జరిగిన ఆర్‌బీఐ గత రెండు బోర్డు సమావేశాలలో దీనిపై చర్చలు జరిగాయి. త్వరలోనే దీనికి సంబంధించిన ఒక పైలట్ ప్రాజెక్ట్ (Pilot Project) ప్రకటించనున్నారు.దైనందిన జీవితంలో ఎక్కువగా చేతులు మారుతూ, త్వరగా పాడైపోయే ₹10 మరియు ₹20 వంటి తక్కువ ముఖవిలువ (Denomination) గల నోట్లను మొదటగా పరీక్షించనున్నారు.

2. పాలిమర్ బ్యాంక్ నోట్లు అంటే ఏమిటి?

ఇవి సాధారణ నోట్ల లాగా కాటన్ (పత్తి) ఆధారిత కాగితంపై కాకుండా, ఒక పల్చని, సులభంగా వంగే ప్లాస్టిక్ పొరపై (Polymer substrate) ముద్రించబడతాయి.ఇవి క్రెడిట్/డెబిట్ కార్డుల లాగా గట్టిగా ఉండవు. చాలా తేలికగా, మడవగలిగేలా ఉంటాయి మరియు సాధారణ నోట్ల లాగే వాడవచ్చు.

3. పాలిమర్ నోట్ల ప్రధాన ప్రయోజనాలు

* ఎక్కువ మన్నిక (Durability): ఇవి మురికి, తేమ, నీరు మరియు చిరిగిపోవడాన్ని సమర్థవంతంగా తట్టుకోగలవు. అందువల్ల కాగితపు నోట్ల కంటే ఎక్కువ కాలం చలామణిలో ఉంటాయి.
* తక్కువ ఉత్పత్తి వ్యయం: ఎక్కువ కాలం మన్నడం వల్ల, దెబ్బతిన్న నోట్లను మార్చడానికి కేంద్ర బ్యాంకులు పెట్టే ఖర్చు కాలక్రమేణా తగ్గుతుంది.
* అధిక భద్రత: వీటిలో పారదర్శక విండోలు (See-through windows), మైక్రో-ఆప్టిక్ హోలోగ్రామ్‌లు వంటి అధునాతన ఫీచర్లను చేర్చవచ్చు. దీనివల్ల నకిలీ నోట్లను (Counterfeiting) తయారు చేయడం చాలా కష్టం.

4. ప్రస్తుత సవాళ్లు (ఆర్‌బీఐ ఈ నిర్ణయం ఎందుకు తీసుకుంది?)

* పెరిగిన ముద్రణ ఖర్చులు: 2024-25 (FY25) ఆర్థిక సంవత్సరంలో కరెన్సీ నోట్ల ముద్రణ ఖర్చు ₹6,372.8 కోట్లకు పెరిగింది (అంతకుముందు ఏడాది ఇది ₹5,101.4 కోట్లు).
* పాడైపోయిన నోట్ల తొలగింపు: FY25లో దాదాపు 23.8 బిలియన్ల పాడైపోయిన నోట్లను చలామణి నుండి తొలగించారు (12.3% పెరుగుదల). ఇందులో ₹500 నోట్ల వాటా అత్యధికం.
* నగదుకు పెరుగుతున్న డిమాండ్: డిజిటల్ చెల్లింపులు పెరుగుతున్నప్పటికీ, చలామణిలో ఉన్న మొత్తం కరెన్సీ (CiC) మే 15 నాటికి రికార్డు స్థాయిలో ₹42.86 ట్రిలియన్‌కు (11.5% పెరుగుదల) చేరుకుంది.
* నాణేల వైఫల్యం: తక్కువ విలువ గల నోట్లకు ప్రత్యామ్నాయంగా నాణేల వినియోగాన్ని పెంచడానికి ఆర్‌బీఐ చేసిన ప్రయత్నాలు ఆశించిన ఫలితాలను ఇవ్వలేదు.

5. గత ప్రయత్నం (2012) & ఇప్పటి మార్పు

* 2012 ప్రయోగం: యూపీఏ ప్రభుత్వం అప్పట్లో కొచ్చి, మైసూర్, జైపూర్, భువనేశ్వర్, షిమ్లా వంటి 5 విభిన్న వాతావరణాలు గల నకిలీ నగరాల్లో 1 బిలియన్ సంఖ్యలో ₹10 పాలిమర్ నోట్లను పరీక్షించాలని చూసింది.
* ఎందుకు నిలిచిపోయింది?: సాంకేతిక లోపాలు, నోట్లను హ్యాండిల్ చేయడంలో ఇబ్బందులు మరియు ఏటీఎంలు (ATMs) వాటిని గుర్తించి సరిగ్గా పంపిణీ చేయలేకపోవడం వల్ల అప్పట్లో ఆ ప్రాజెక్ట్ ఆగిపోయింది.
* ఇప్పటి పరిస్థితి: ప్రస్తుతం సాంకేతికత అభివృద్ధి చెందింది. ఏటీఎంలు పాలిమర్ నోట్లను ఎటువంటి ఇబ్బంది లేకుండా ప్రాసెస్ చేసేలా సాంకేతిక పరిష్కారాలు లభించాయి.

Also Read:ఇది రాచరికం కాదు..రబ్రీపై సీఎం!

6. అంతర్జాతీయంగా ప్లాస్టిక్ నోట్లు

* ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు 60 కంటే ఎక్కువ దేశాలు పాలిమర్ నోట్లను వాడుతున్నాయి.
* ఆస్ట్రేలియా (1988లో) మొదటిసారిగా దీనిని ప్రవేశపెట్టగా.. ఆ తర్వాత కెనడా, యూకే, సింగపూర్, మలేషియా, థాయిలాండ్, వియత్నాం వంటి దేశాలు స్వీకరించాయి.
* యూరోప్‌లో రొమేనియా (1998) మొదటి దేశం కాగా, కెనడా 2011లో ప్రవేశపెట్టింది.

* అమెరికా డాలర్ నోట్లను మాత్రం ఇప్పటికీ ప్రత్యేకమైన కాటన్-లినెన్ మిశ్రమంతోనే తయారు చేస్తారు.
* తదుపరి చర్యలు: కాగితపు నోట్లన్నింటినీ ఒకేసారి పూర్తిగా మార్చేసే ఉద్దేశం ప్రస్తుతానికి లేదు.
* రాబోయే పైలట్ ప్రాజెక్ట్ సాధించే విజయవంతమైన ఫలితాలు, నిర్వహణ సాధ్యసాధ్యాలు మరియు ప్రజల ఆమోదం ఆధారంగానే భవిష్యత్తులో నోట్ల విస్తరణ ఉంటుంది.